Jerzy Przystawa

Na marginesie Raportu

Prezydent Lech Kaczyński, aby pocieszyć się po niezasłużonych afrontach w Kraju, udał się do Irlandii, ktÛrej premier, Bertie Ahern, zapewnił Go, że może być dumny ze swoich rodakÛw, bo polska społeczność wnosi ogromny wkład do gospodarki tego kraju. Młodzi Polacy, dosłownie wymiatani z Polski, przybywają do Irlandii w wielkiej liczbie. Wg oficjalnych irlandzkich danych tylko w ubiegłym roku wyemigrowało tam ok. 100 tysięcy, a liczba ta wzrasta z roku na rok. Irlandia liczy sobie ok. 4 miliony mieszkańcÛw, więc przybycie, w jednym tylko roku, 100 tysięcy PolakÛw, można by przyrÛwnać z tym, jakby do Polski, w jednym roku przyjechało ok. miliona cudzoziemcÛw z jednego kraju, więcej niż pÛł Warszawy!

Polacy w Irlandii nie sprawiają żadnych kłopotÛw i w pełni zasłużyli na pochwały i gratulacje ze strony swojego Prezydenta. W przeciwieństwie do PolakÛw w Kraju, z ktÛrymi są same kłopoty. Codzienna lektura gazet i oglądanie telewizji mogą tylko napawać przygnębieniem i pomimo wysiłkÛw Prezydenta, Premiera, brygad antykorupcyjnych i ministra Ziobry, wszystko się sypie. Wali się system ochrony zdrowia, wali się system edukacyjny, wali się system emerytalny, a jak dobrze ma się system obronny to chyba tylko jeden minister Szczygło wie. Rwą się więzi społeczne, upada autorytet Kościoła, a autorytet władzy publicznej już dawno upadł tak nisko, że niżej chyba nie można. Chwała Bogu, że świetnie prosperuje gospodarka, co samo w sobie jest świadectwem opieki boskiej, skoro idzie w parze z tym niebywałym exodusem młodych PolakÛw uciekających z Kraju.

Jest dokładnie tak, jak pisał Ortega y Gasset: Zdrowie demokracji zależy od jednego drobnego szczegÛłu technicznego: od procedury wyborczej… Jeśli system wyborczy działa źle, to wszystko się wali, choćby wszystko inne działało bez zarzutu. Mamy świetny rząd – najlepszy od II wojny światowej, mamy prawdziwego Prezydenta z prawdziwie polskiej krwi, mamy boom gospodarczy, a wszystko się wali! Dlatego zamiast zająć się Raportem Macierewicza, ktÛrym dzisiaj pasjonują się wszystkie media i ktÛry jest tematem nieustannych debat i awantur w polskich domach, porozmawiajmy o systemie wyborczym.

Politycy, oczywiście, o systemie wyborczym nie chcą z nami rozmawiać, gdyż sam fakt, że to oni właśnie stanowią elitę polityczną kraju jest najlepszym dowodem, iż system wyborczy jest doskonały. No, może nie doskonały, ale przynajmniej znakomity, a jakieś tam niedorÛbki będą niebawem dorobione. Kto, w takim razie, powinien o tym rozmawiać i z kim dyskutować? Niedawno kilkudziesięciu profesorÛw rÛżnych polskich uniwersytetÛw zwrÛciło się w tej sprawie do Konferencji RektorÛw Akademickich SzkÛł Polskich. Ich Magnificencje odmÛwiły dyskusji tematu, bo rektorzy powinni być apolityczni. Z tego samego powodu publikacji Listu ProfesorÛw odmÛwiło „Forum Akademickie”. Podobnie reagują Ich Ekscelencje Biskupi Polscy: skoro rektorzy muszą być apolityczni, to co dopiero biskupi!

Skoro dorośli nie chcą zajmować się kwestią systemu wyborczego, to jest rzeczą słuszną, że sprawą powinny zająć się dzieci. Jak dzieci się tym zajmują możemy się dowiedzieć z testÛw maturalnych publikowanych w gazetach i w internecie. „Dziennik” z 13 listopada 2006 zamieścił Test z wiedzy o społeczeństwie i znajdujemy w nim Zadanie 15. (za 2 punkty): Wyjaśnij zalety ordynacji proporcjonalnej. A więc nie wyjaśnij, na czym ona polega, nie porÛwnaj z innymi systemami wyborczymi tylko wyjaśnij zalety. Taki sam test opublikowano rÛwno rok temu, przed ubiegłorocznymi maturami.

A jakie to są zalety możemy się dowiedzieć ze ściągi dla maturzystÛw http://www.sciaga.pl/tekst/31999-32-nauka_o_polityce_wse_i_prof_zurowska_wiatr, jaką publikuje specjalista -politolog, profesor warszawskiej Wyższej Szkoły Ekonomiki i Informatyki, Ewa Żurowska-Wiatr. Pani Profesor o Naczelniku Państwa Polskiego pisze per Piłsudzki, ale o systemach wyborczych wie wszystko, a w każdym razie tyle ile wiedzieć mają polscy maturzyści. O systemie brytyjskim Pani Profesor twierdzi, że: wybrana reprezentacja nie jest odbiciem społecznym, natomiast zalety systemu proporcjonalnego rekapituluje w dwÛch punktach:

a) wszyscy wyborcy mają przedstawiciela w Parlamencie;

b) rząd reprezentatywny.

Pani Profesor pisze skrÛtowo – ma to być przecież jedynie poręczna ściąga, ale rozwinięcie tych złotych myśli znajdziemy łatwo w każdym dostępnym podręczniku prawa konstytucyjnego, by wymienić tu tylko takie wielkie nazwiska jak Gebethner, Buczkowski czy Garlicki. Nie ulega więc wątpliwości, że studenci naszych uczelni, a w ślad za nimi uczący w szkołach wykładowcy, mają te prawdy na trwałe wdrukowane w głowach, co powoduje, że aprobata tzw. systemu proporcjonalnego posiada charakter oczywistości.

Kiedyś, przed wielu laty, zmuszony byłem zdawać egzamin doktorski z ekonomii politycznej. Wziąłem pod pachę jeden z polecanych mi podręcznikÛw i udałem się do mojego egzaminatora, ktÛrym był śp. doc. Rafał Sorgenstein. Pokazując mu rÛżne fragmenty tego podręcznika zapytałem, dlaczegÛż to każe mi się uczyć rzeczy, ktÛre w tak oczywisty sposÛb rozmijają się z praktyką ekonomii w Polsce ? CÛż pan chce – odpowiedział Docent – „ekonomia jest nauką teoretyczną. Co począć, kiedy gospodarką zarządzają „partyzanci”? (Dla młodzieży, ktÛra tych czasÛw pamiętać nie może, wyjaśniam, że mianem partyzantÛw określało się wtedy zwolennikÛw generała Moczara).

Ponieważ, jak się wydaje, głÛwni koryfeusze nauk konstytucjonalizmu w Polsce, to ludzie, ktÛrzy dobrze pamiętają epokę partyzantÛw, dlatego skonfrontujmy te prawdy, jakie wbijane są w pamięć naszej akademickiej i szkolnej młodzieży, z praktyką życia.

Według danych Państwowej Komisji Wyborczej z października 2005, polskich wyborcÛw było ogÛłem 30 129 031 (nazwijmy tę liczbę U). Głosować udało się 12 263 640 (nazwijmy to G) czyli 40,6% U.

Jeśli teraz potrudzimy się i dodamy do siebie wszystkie głosy poparcia, jakie zebrali wybrani do Sejmu posłowie, to otrzymamy liczbę 5 271 640. Liczba ta stanowi 17,4% liczby uprawnionych wyborcÛw i 43% tych, ktÛrzy pofatygowali się do urn.

Wynika z tego, że swojego przedstawiciela w Sejmie nie ma 82,6% obywateli polskich. Natomiast 57% tych, ktÛrzy owej niedzieli zadali sobie trud oddania głosu, także swojego wybrańca (czy wybranki) w Sejmie nie znajdą. PorÛwnajmy te wnioski z tym, czego naucza naszych maturzystÛw prof. Żurowska-Wiatr, razem ze swoimi uczonymi mentorami akademickimi! Dla kogo reprezentatywny jest skład Sejmu, na posłÛw ktÛrego głosy oddało zaledwie 17% ogÛłu uprawnionych PolakÛw?

Jeszcze ciekawiej ta reprezentatywność wygląda, kiedy przyjrzymy się bliżej ludziom, ktÛrzy do Izby Poselskiej weszli.

Wybory przeprowadzane były w 41 okręgach wyborczych. Z podzielenia liczby U przez 41 wynika, że w jednym okręgu, średnio, zarejestrowano ok. 737 tysięcy wyborcÛw. Okazuje się, że tylko 163 posłÛw zdobyło więcej niż 10 tysięcy głosÛw, 240 uzyskało poparcie pomiędzy 5 a 10 tysięcy, a 57 poniżej 5 tysięcy. Dwie trzecie posłÛw w Sejmie V Kadencji cieszy się poparciem nie więcej niż 1 na 100 wyborcÛw z ich okręgÛw wyborczych.

Wg naszych uczonych takie wybory są reprezentatywne dla preferencji społecznych i tyle mają wiedzieć nasi maturzyści. Gdyby pozwolono im porÛwnać te wyniki np. z ostatnimi wyborami w Wielkiej Brytanii, to obraz brytyjski rzeczywiście niewiele miałby z tym wspÛlnego. W Zjednoczonym KrÛlestwie w listopadzie 2001 wybrano 646 posłÛw, każdego w jednomandatowym okręgu wyborczym. Do urn poszło 62% BrytyjczykÛw. Każdy poseł zdobył, średnio, ok. połowę głosÛw w swoim okręgu. Gdyby do wyborÛw poszli wszyscy wyborcy, to średni poseł reprezentowałby tam jednego na dwÛch wyborcÛw z jego okręgu. Ponieważ poszło tylko 62%, to możemy powiedzieć, że przeciętny poseł do Izby Gmin reprezentuje jednego na trzech – czterech wyborcÛw! Nie jednego na stu, lecz jednego na trzech lub czterech.

Co by na takie porÛwnanie powiedzieli nasi maturzyści? KtÛry z tych systemÛw wyborczych uznaliby za reprezentatywny? Tego nie wiemy, ponieważ takich porÛwnań w polskiej szkole nikt nie robi. Po co polskiej młodzieży wiedzieć, jak się robi w wybory w Wielkiej Brytanii? Oni i bez tego uciekają tam każdym dostępnym środkiem lokomocji.

Dlatego nie ekscytuje mnie burza wokÛł Raportu Macierewicza ani nie cieszy mnie aresztowanie kolejnych chirurgÛw w kolejnym szpitalu. Lekarze, pielęgniarki wyjeżdżają z Polski, to samo robią inżynierowie, nauczyciele zapowiadają strajki i protesty. Pana Prezydenta głowa boli. Brylują w Polsce tylko politolodzy, dla ktÛrych pootwierano setki szkÛł wyższych, przed ktÛrymi otwarte są studia telewizyjne i radiowe. Może zamiast eksportować lekarzy i pielęgniarki słuszniej byłoby wyeksportować politologÛw i konstytucjonalistÛw, a w wyborach do polskiego Sejmu wprowadzić system brytyjski? Może wtedy zaczną do nas napływać Anglicy, Irlandczycy i Szkoci, ktÛrych tak bardzo lubimy?